و حبوبات و حيوانات و جز آن كه وى را نگاهدارند تا هنگام حاجت به كار آيد . و يخنى نهادن : ذخيره نهادن . يخنى پلاو ( yaxni - pol v ) ا . پ . قسمى از پلاو كه با آبگوشت ترتيب دهند . يخنى فروش ( yaxni - feruc ) ا . پ . واو مجهول - آنكه گوشت يخنى مىفروشد . يخنىكش ( yaxni - kac ) ا . پ . نوكر و خدمتگار . يخنى نهاده ( yaxni - neh de ) ص . پ . ذخيره نهاده . يخور ( yax - v r ) ص . پ . يخ كرده و فسرده و داراى يخ . يخه ( yaxe ) ا . پ . يقه و گريبان . يخ يخ ( yax - yax ) ا . پ . كلمه‌ايست كه ساربان هنگام خوابانيدن شتر مىگويد . يد ( yad ) ا . ع . دست يعنى از منكب تا نوك انگشتان و يا كف دست و مؤنث آيد و اصل آن يدى ( yadyon ) و يا ( yadayon ) مىباشد و يدان تثنيه آن . ج : ايدى و يدى . ج‌ج : ايادى . و نيز يد : جاه و بزرگى و وقار . و راه . و دست‌رس . و باز داشت مستحق را از حق . و بازداشت ظلم و ستم . و قوت و قدرت و چيرگى و توانايى . قوله تعالى : وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ . و بلاد يمن . و سلطان و ملك . و جماعت و گروه . و اكل و خوردن . و ندم و پشيمانى . و غياث و فريادرس . و استسلام و ذلت و خوارى . قوله تعالى : حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ و قيل اى عن قدرة عليهم و غلبهء و قيل نقدا لا نسيئة . و نيز يد : نعمت و احسان و نيكويى درباره كسى . يق : لفلان عندى يد بيضاء اى نعمة . و قبضه و تصرف يق : الامر بيد فلان : آن كار در تصرف فلان است . و هذا فى يدى : اين در قبضه و تصرف من است . و كفالت و ضمانت در رهن ج : ايدى و يدى ( yodeyy ) ( yadeyy ) ( yedeyy ) . يق : له عندى يديا و انعما . و قولهم : القوم يد على غيرهم : اى مجتمعون متفقون . و خرج نازعا يدا : يعنى خشمگين برآمد . و بعته يدا بيد اى حاضرا بحاضر . و اعطاه عن ظهر يد : يعنى بتفضل و تبرع داد او را نه بيع و مكافات و قرض . و يد الفاس : دسته تبر . و يد القوس : گوشه برگشته كمان . و يد الرحى : دسته آسيا . و يد الطائر : بال مرغ . و يد الريح : غلبه باد . و يد الدهر : درازى روزگار . يق : لا افعله يد الدهر : يعنى نمىكنم آن كار را هرگز . و يد الثوب : آنچه زايد باشد از جامه بعد از التحاف و تعطف . يق : ثوبى قصير اليد . و ابتعت الغنم با اليدين : يعنى به دو قيمت مختلف فروختم آن گوسپندان را . و بين يدى الساعة : يعنى پيش از قيامت . و بين يديك و يا بين يديه : يعنى پيش روى تو و يا پيش روى او . و لقيته اول ذات يدين : يعنى پيش از هر چيزى ملاقات كردم آن را . و سقط فى يديه و يا اسقط فى يديه ( مجهولا ) : يعنى پشيمان شد . قوله تعالى : لَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ . و در دعا و نفرين گويند : تربت يداه : يعنى بخير نرسد . و ذو اليدين : لقب مردى كه با هر دو دست كار مىكرد . و ذهبوا ايدى سبا و يا ايادى سبا : يعنى پراكنده رفتند ، و هما اسمان جعلا اسما واحدا . يد ( yad ) ا . پ . مأخوذ از تازى - دست . و يد بيضا : از جمله معجزات حضرت موسى عليه السلام بود كه چون دست را در زير بغل برده بيرون مىآورد نورى ظاهر مىگشت كه همه عالم را روشن مىكرد . و يد تصرف : قبضه تصرف . و يد طولا : قدرت و توانايى و دانايى بسيار . يد ( yadd ) ا . ع . دست . لغة فى يد . يداء ( yod ' ) ا . ع . درد دست . يدان ( yad ne ) ع . تثنيه يد . ر . يد . يدة ( yadat ) ا . ع . دست ، لغة فى يد . يدره ( yadre ) ا . پ . لبلاب و عشقه . يد طولائى ( yad - tul 'i ) ا . پ . مأخوذ از تازى - قوت و قدرت و توانايى و معرفت و دانايى . يدقه ( yadaqe ) ا . پ . دارويى كه آقطى نيز گويند . يدك ( yadak ) ا . پ . كتل و اسب زين كرده‌اى كه پيشاپيش پادشاهان و امرا و بزرگان مىبرند و نزيج نيز گويند . يدكچى ( yadak - ci ) ا . پ . آنكه اسب كتل در جلو پادشاه و جز آن مىكشد . و سئيس و آنكه اسب را تيمار مىكند . يدمن ( yadman ) ا . پ . بلغت زند : دست و يد . يدوى ( yadaviyy ) ص . ع . منسوب بيد . يده ( yade ) ا . پ . نمايش برف و باران بطور ساحرى و افسونگرى به روى سنك . و سنگى كه اين برف و باران به روى وى نمودار شده . يده‌جى ( yade - ji ) و يده‌چى ( yade - ci ) ا . پ . آنكه افسونگرى مىكند